Okudunuz mu?
Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği AR-GE birimi, TÜİK rakamlarından yola çıkarak patates, kuru soğan, domates, hıyar, biber, karpuz, elma, şeftali-nektarin, kayısı, kiraz, portakal, mandalina, limon, incir, kivi, muz, üzüm, çilek ve nar olmak üzere 20 temel ürünün üretim ve ihracat seyrini masaya yatırdı.
Türkiye’nin yaş meyve sebze üretiminin bel kemiğini oluşturan bu ürünlerde toplam üretim 2002’de 34 milyon 292 bin tondu. 2024 sonunda yüzde 50 artışla 51 milyon 560 bin tona ulaştı. Ancak 2025’te yaşanan iklim sorunları üretimi yüzde 14 geriye çekti; rakam 44 milyon 350 bin tona indi.
İhracat cephesinde ise tempo daha yüksekti. 2002’de 1 milyon 337 bin ton olan yaş meyve sebze ihracatı, 2024 sonunda yüzde 175 artarak 3 milyon 669 bin tona çıktı. 2002’de üretimin yalnızca yüzde 3,8’i ihraç edilirken bu oran 2024’te yüzde 7,1’e yükseldi.
Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Cengiz Balık, sektörün son 22 yılda üretimden ihracata uzanan zincirde ciddi bir dönüşüm geçirdiğini ve Türkiye’nin üretim gücünü uluslararası pazarlara çok daha etkili taşıdığını söyledi.
Balık’a göre bu dönemde üretim yaklaşık yüzde 50 büyürken ihracat yüzde 175’in üzerine çıktı. Bu fark, sektörün yalnızca üreten değil küresel ölçekte rekabet eden bir yapıya dönüştüğünü ortaya koyuyor. Üretim başarısını ihracata çevirme becerisi her geçen yıl güçleniyor. 2025’te yaş meyve sebze ihracatı 3 milyar 704 milyon dolara ulaştı. 2026 hedefi ise 4,5 milyar doların üzerine çıkmak.
Mandalina, sektörün lokomotifi olmayı sürdürüyor. 2002’de 247 bin ton olan mandalina ihracatı 2024’te 702 bin tona, 2025’te neredeyse 1 milyon tona yaklaştı. Üretilen mandalinanın yüzde 45’i ihraç edildi ve 913 milyon dolar döviz getirisi sağlandı.
Elmada ise üretim 2002’de 2 milyon 200 bin tondan 2024’te yüzde 101 artışla 4 milyon 420 bin tona yükseldi. Asıl sıçrama ihracatta yaşandı; 14 bin tondan 315 bin tona fırlayan elma ihracatı miktarda yüzde 2100, ortalama ihraç fiyatında ise yüzde 43 arttı. 2024’te elmadan 190 milyon dolar gelir elde edildi.
2002’de incir, kivi, çilek ve muz ihracatı neredeyse yok denecek seviyedeydi. Bugün incir 23 bin ton, çilek 20 bin 854 ton, kivi 7 bin 230 ton, muz ise 4 bin 679 ton ihracat hacmine ulaştı. Limon, domates, kiraz, şeftali ve nektarinde de kayda değer artışlar yakalandı.
Son 22 yılda yalnızca miktarlar değil birim fiyatlar da yukarı çıktı. 2002’de kilogram başına ortalama ihraç fiyatı 0,58 dolarken 2024 sonunda 1,28 dolara yükseldi. Bu da ürünlerin kalite, gıda güvenliği ve sürdürülebilirlik açısından uluslararası standartları yakaladığını gösteriyor. Artık daha fazla değil, daha değerli satan bir sektörden söz ediliyor.
İklim değişikliğinin üretim üzerindeki etkileri giderek belirginleşiyor. Don, kuraklık, aşırı sıcaklar ve düzensiz yağışlar üretimi doğrudan vuruyor. Buna rağmen sektör üretmeye ve ihracata devam ediyor. Su verimliliği, modern sulama altyapısı, tarım teknolojisi yatırımları ve iklime dirençli üretim modelleri önümüzdeki dönemde daha da önem kazanacak.
Balık, Türkiye’nin iklim çeşitliliği, üretim kapasitesi ve lojistik avantajlarıyla dünyanın en önemli yaş meyve sebze tedarikçilerinden biri olduğunu belirtti. Ürün çeşitliliğini artırarak, yeni pazarlara açılarak ve katma değerli ihracata odaklanarak büyümenin süreceğini vurguladı.
Dikkat çeken üretim artışları arasında kivi 23 yılda yaklaşık 36 kat, nar 11 kat, muz 9 kat, kayısı 4 kat, mandalina yüzde 237, elma yüzde 100 ve şeftali-nektarin yaklaşık yüzde 160 büyüme gösterdi. İhracat tarafında ise çilek 400 katın, kivi 401 katın, elma 22 katın, nar 19 katın, kayısı 14 katın, karpuz 8 katın, şeftali-nektarin 8,5 katın, kiraz 4 katın ve mandalina yüzde 170’in üzerinde artışla üretimden bile hızlı bir performans sergiledi.
